Afgelopen zondag 26 oktober vond in Nederland de tweede Nationale Prullenbakteldag plaats. Er werden 12.315 foto’s genomen, en op 99,6% van de straatvuilnisbakken was geen zwerfvuil te zien. Statiegeld werkt!
Tweede Nederlandse Prullenbakteldag
Voor het tweede jaar op rij bracht de beweging Plastic Avengers* afgelopen zondag 26 oktober heel wat mensen op de been. Honderden vrijwilligers trokken eropuit om Nederlandse openbare straatvuilnisbakken te fotograferen.
Het doel? De toestand van de straatvuilnisbakken in kaart brengen, enkele jaren na de invoering van het statiegeld op plastic flessen en blikjes.
En ook dit jaar spreken de resultaten voor zich: 12.315 foto’s genomen in 114 steden en gemeenten. En 99,6% (11.919) van de straatvuilnisbakken hadden geen zwerfvuil in de buurt. 96,8% waren in perfecte staat en 2,86% hadden een open of beschadigde deur.
Dat bevestigt – ondanks enkele artikels die de voorbije jaren in de Nederlandse pers verschenen – dat statiegeld géén extra zwerfvuil veroorzaakt. Integendeel: in Nederland is het aandeel blikjes en plastic flessen in het zwerfvuil met bijna 80% gedaald. Bovendien helpt het statiegeld om te vermijden dat vuilnisbakken te snel vollopen – waardoor ze dus minder vaak overlopen.
En België dan?
Hoewel het moeilijk precies te meten is, zou een gelijkaardig initiatief in België wellicht heel andere resultaten opleveren. Dat blijkt onder meer uit de talrijke acties van pigeon ramasseurs (in Wallonië) en Mooimakers (in Vlaanderen), die het land doorkruisen en aandacht vragen voor het probleem van zwerfvuil – zowel in steden als op het platteland. Ook de recente cijfers van de Vlaamse zwerfvuilmonitoring tonen een stijging van 5,3% aan in het zwerfvuil, en 26,4% van het ingezamelde afval komt uit openbare vuilnisbakken (in slechts één jaar tussen 2023 en 2024).
Verdeling van straatvuilnisbakken (Bron: Zwerfinator)
Nog maar eens een bewijs dat statiegeld wérkt tegen zwerfvuil – en dat Belgische beleidsmakers, als ze echt “de strijd tegen zwerfvuil willen uitvoeren”, geen andere keuze meer hebben dan dit systeem in te voeren.
Polen voert statiegeld in: de 19ᵉ stap naar een circulair Europa
Polen heeft zich aangesloten bij de groeiende groep Europese landen met een statiegeldsysteem voor drankverpakkingen. Vanaf 1 oktober 2025 is het systeem van kracht in het hele land (37 miljoen inwoners). Polen wordt daarmee het negentiende Europese land dat dit succesvolle model invoert en versterkt zo de beweging richting statiegeld, in lijn met de Europese richtlijn voor wegwerpplastic (SUPD) en de toekomstige verordening over verpakkingen en verpakkingsafval (PPWR).
Kenmerken van het systeem
Het Poolse systeem is geïnspireerd op de ervaringen van andere Europese landen en bestrijkt een breed scala aan drankverpakkingen. Het omvat plastic flessen voor eenmalig gebruik en blikjes tot 3 liter, evenals herbruikbare glazen flessen tot 1,5 liter (vanaf januari 2026). Producenten en importeurs zijn verplicht hun verpakkingen in het systeem op te nemen – met een duidelijk statiegeldlogo en geregistreerde barcode – om hun producten op de markt te mogen brengen.
Met dit gemengde systeem, dat zowel recycling als hergebruik omvat, worden de meeste dagelijkse drankverpakkingen ingezameld: water, frisdrank, sap en bier. Door ook hergebruik te integreren, richt Polen zich niet alleen op de Europese inzameldoelstellingen voor recycling, maar ook op de bredere circulaire doelstellingen van hergebruik.
Er gelden twee statiegeldbedragen, afhankelijk van het type verpakking. Voor plastic flessen (PET) en blikjes bedraagt het statiegeld 0,50 zloty, ongeveer € 0,12. Voor herbruikbare glazen flessen geldt een statiegeld van 1 zloty, oftewel ongeveer € 0,23.
De inzamelpunten bevinden zich voornamelijk in winkels. Winkels met een oppervlakte van meer dan 200 m² zijn verplicht statiegeldverpakkingen in te nemen. Kleine winkels kunnen vrijwillig deelnemen, afhankelijk van hun mogelijkheden. In de komende maanden worden extra inzamelpunten buiten supermarkten uitgerold, om het systeem nog toegankelijker te maken voor consumenten.
Deze verdeling van verantwoordelijkheden - tussen producenten, verkooppunten en consumenten - zorgt voor een efficiënte landelijke dekking en een gebruiksvriendelijk systeem.
Gefaseerde invoering
De wetgeving die het statiegeldsysteem mogelijk maakt, werd aangenomen op 13 juli 2023 en voorziet in een voorbereidingsperiode zodat producenten, distributeurs en exploitanten zich kunnen aanpassen aan de nieuwe verplichtingen.
De officiële lancering vond plaats op 1 oktober 2025. Een overgangsperiode van drie maanden laat producenten toe hun bestaande voorraden uit te verkopen. De herbruikbare verpakkingen worden vanaf januari 2026 volledig in het systeem opgenomen.
Een win-winsysteem voor milieu én economie
De invoering van het statiegeldsysteem zal op meerdere niveaus voordelen opleveren.
Op milieuvlak zal het systeem leiden tot een sterke daling van zwerfafval en een aanzienlijke stijging van de inzamelpercentages voor drankverpakkingen – met als doel 90% inzameling te bereiken. Minder plastic komt in de natuur terecht en de ingezamelde materialen zijn van hogere kwaliteit voor recycling. Volgens berekeningen van Reloop kan het systeem, bij een inzamelingsgraad van 90%, in de komende tien jaar 2,2 miljoen ton CO₂-uitstoot besparen.
Op economisch vlak stimuleert statiegeld de creatie van banen in logistiek, onderhoud en systeembeheer. Tegelijkertijd verlaagt het de afvalverwerkingskosten voor gemeenten en bevordert het de ontwikkeling van een nationale circulaire economie.
Een groeiende Europese beweging
Met de invoering van haar statiegeldsysteem sluit Polen zich aan bij achttien andere Europese landen die al een statiegeldsysteem hebben ingevoerd. Deze trend toont aan dat een sterke Europese beweging op gang is gekomen om verpakkingsafval te verminderen en de inzamelingdoelstellingen te halen.
Elke nieuwe toetreding bewijst dat statiegeld werkt: het verhoogt de inzameling, vermindert zwerfvuil en versterkt de circulaire economie.
Statiegeld, wij tekenen! Steun Hugo in zijn uitdaging
Een petitie om statiegeld weer op de agenda te zetten. Tijdens zijn wandeling door België, van De Panne naar Aarlen, lanceerde Hugo een petitie waarin hij politici opriep om statiegeld in te voeren. Teken zijn petitie om jouw steun te betuigen.
Een regering die belooft... maar niets doet?
Onlangs heeft de nieuwe Waalse regering, een coalitie van MR en Les Engagés, zich in haar Regeerakkoord 2024-2029 ertoe verbonden om zwerfvuil uit te bannen.
Ondanks deze ambitieuze aankondiging en het feit dat Les Engagés al jaren aandringt op de invoering van een statiegeldsysteem, zijn er nog steeds geen concrete maatregelen genomen of voorgesteld om dit doel te bereiken. Sterker nog, het statiegeldsysteem, een bewezen oplossing voor het verminderen van zwerfvuil in 17 Europese landen, komt niet eens voor in het actieplan van de overheid.
Een gebrek aan logica dat ons allemaal zorgen baart: hoe kunnen we onze natuur, onze boeren en ons vee beschermen als de meest effectieve oplossing genegeerd wordt?
Het kan niet genoeg benadrukt worden dat de borg een concrete en effectieve oplossing is, die door 7 op de 10 Belgen gesteund wordt. Het:
Verbetert recycling en maakt hergebruik mogelijk : verpakkingen worden volledig gescheiden ingezameld, wat de kwaliteit van de recycling verbetert en hergebruik mogelijk maakt (zoals statiegeld op glazen bierflessen). Iets wat de blauwe zak, ondanks zijn effectiviteit, niet toelaat.
Beloont sorteren en bestraft vervuilers : door statiegeld te innen, draagt iedereen bij aan het sorteren en draagt zo bij aan de netheid van de openbare ruimte, terwijl vervuilers betalen doordat ze hun statiegeld verliezen.
Een eenvoudige, eerlijke en snel te implementeren oplossing, vooral omdat Europa de invoering van een statiegeldsysteem voor blikjes en plastic flessen verplicht stelt voor de selectieve inzameling van 90% van de blikjes en plastic flessen in 2029.
Teken Hugo's petitie en kom nu in actie!
Tijdens zijn reis door België "Het gewicht van onze fouten", van 30 augustus tot 16 september 2025 , verzamelt Hugo het zwerfvuil dat hij tegenkomt, maakt hij mensen bewust van de urgentie om wegwerpverpakkingen te verminderen en steunt hij een concrete oplossing: de invoering van statiegeld in België.
Zijn petitie stelt ons allemaal in staat om haar te steunen in haar strijd tegen zwerfvuil. Zo kunnen we politici eraan herinneren dat we van hen verwachten dat ze de daad bij het woord voegen.
Waarom moet jij Hugo's petitie ondertekenen?
Om de boodschap van Hugo te versterken en van de regering te eisen dat zij haar beloften in daden omzet;
Zodat het onderwerp weer op de agenda van het Waals Parlement komt;
Zodat Wallonië een voorbeeld wordt op het vlak van het terugdringen van zwerfvuil;
Wie mag tekenen? Alle inwoners van België (niet alleen Wallonië).
Eenvoudige stappen om actie te ondernemen:
Onderteken de petitie hier online of vul de onderstaande papieren petitie in. Je kunt deze vervolgens naar ons sturen via info@statiegeldalliantie.org .
Deel de petitie via jouw netwerken, met jouw dierbaren, in jouw stad of dorp: elke steun telt!
Moedig Hugo aan : laat hem op zijn Instagram-account zien dat zijn inspanningen worden ondersteund .
Je kunt het voorgestelde beeldmateriaal hier delen.
Laten we samen actie ondernemen voor een schoon België
Statiegeld is een concreet antwoord op een urgent milieuprobleem. Hugo reist van De Panne naar Aarlen om ons eraan te herinneren dat elk gebaar, elke handtekening, elke gedeelde actie telt. Laten we samen druk uitoefenen om de beweging te starten en zo snel mogelijk de 1000 handtekeningen te halen!
Le Poids de nos erreurs: Hugo verzamelt Belgisch zwerfvuil over meer dan 500 km
De Statiegeldalliantie is er trots op "Het Gewicht van Onze Fouten" te promoten, het toegewijde en gedurfde initiatief van Hugo. Met dit project wil Hugo het publiek bewust maken van de impact van zwerfvuil en in het bijzonder van de problematiek van wegwerpverpakkingen, door letterlijk het gewicht van onze collectieve fouten te dragen tijdens zijn reis.
Deze titel verwijst ook naar de fouten die de industrie maakt, die ondanks de milieunoodtoestand en de noodzaak om onze hulpbronnen te behouden, dagelijks honderdduizenden verpakkingen voor eenmalig gebruik blijft produceren.
Blikjes en plastic flessen, kampioenen van zwerfvuil
Tijdens zijn vele eerdere collecties heeft Hugo, net als velen van ons, opgemerkt dat plastic blikjes en flessen een overweldigend deel van het afval uitmaken. Deze observatie illustreert duidelijk de noodzaak om zo snel mogelijk statiegeldsystemen in te voeren om de hoeveelheid afval die in onze straten, bossen en rivieren wordt achtergelaten te verminderen. Studies uitgevoerd in Europa tonen aan dat statiegeldsystemen het aantal containers dat in de natuur wordt gegooid met 70 tot 90% kunnen verminderen.
De dramatische impact op de natuur en onze gezondheid
Zwerfvuil is niet alleen een doorn in het oog: het heeft ingrijpende en blijvende gevolgen . Plastic breekt af tot microplastics die de bodem, het water en levende organismen verontreinigen. Jaarlijks belandt meer dan 8 miljoen ton plastic in de oceanen, vormt een directe bedreiging voor het zeeleven en komt in de menselijke voedselketen terecht. Blikjes daarentegen belanden maar al te vaak op onze velden, waar ze worden opgegeten door de koeien van onze boeren, met mogelijk onherstelbare of zelfs fatale schade tot gevolg.
De gevolgen voor de biodiversiteit, de waterkwaliteit en uiteindelijk onze gezondheid laten geen twijfel bestaan: net als Hugo moeten we actie ondernemen.
Een route die leidt naar het hart van de Waalse politieke macht
Tijdens zijn tocht van meer dan 500 km, van De Panne naar Aarlen, zal Hugo door steden en dorpen reizen: De Panne, Poperinge, Wervik, Pecq, Antoing, Villerot, Binche, Biesmes sous Thuin, Roselies, Jambes, Namen, Dinant, Rochefort, Libramont, Herbeumont, Moyen, Virton en tot aan Aarlen. Hij zal de inwoners ontmoeten, de resultaten van zijn verzamelingen presenteren, met burgers in gesprek gaan en concrete oplossingen bespreken om zijn last te verlichten. Zijn reis brengt hem naar Namen, de hoofdstad van Wallonië , waar al lang geleden concrete politieke beslissingen hadden moeten worden genomen om sluikstorten tegen te gaan.
Deze halte in Namen, halverwege de route, vindt plaats op zondag 7 september voor het Maison de l'écologie . Dit evenement brengt burgers en politici samen rond dezelfde vraag: hoe kunnen we afval drastisch verminderen met statiegeld en ambitieus beleid?
Een oproep tot mobilisatie
Als partner nodigt de Alliance pour la Consigne haar leden uit om het project te promoten, Hugo's publicaties te delen en aanwezig te zijn om hem in Namen te verwelkomen. Hoe meer mensen dit initiatief steunen, hoe sterker het signaal naar de besluitvormers zal zijn.
📲 Volg en moedig Hugo aan op Instagram: @le_poids_de_nos_erreurs elke share telt, net als elke steunbetuiging.
Zullen ministers Brouns en Coppieters verantwoordelijk zijn voor een Belgisch statiegeldsysteem op maat van supermarkten, of voor een doeltreffend systeem?
[Persbericht, vrijdag 25/04/2025]
Het is een feit: België moet, net als alle andere Europese lidstaten, tegen 2029 statiegeld invoeren op plastic blikjes en flesjes. Dit is een grote stap voorwaarts volgens de Statiegeldalliantie, maar het huidige voorstel voor een Belgisch systeem is nog niet bevredigend. De Statiegeldalliantie legt uit waarom.
Statiegeld wordt eindelijk erkend als onvermijdelijk
De Statiegeldalliantie is verheugd dat de Interregionale Verpakkinsgcommissie (IVC), die namens de gewesten zorgt voor een uniform verpakkingsbeleid in België, bevestigt dat ‘het absoluut zeker is [dat België] statiegeld zal moeten invoeren’. Vlaams minister van leefmilieu Jo Brouns maakte hetzelfde punt afgelopen januari: het behalen van de Europese doelstellingen voor selectieve inzameling is “onmogelijk zonder statiegeld”. Na jaren van proefprojecten en studies is het hoog tijd om actie te ondernemen.
Gemak voor supermarkten, lasten voor de rest
Maar waar de Statiegeldalliantie het probleem ziet, is in het systeemvoorstel, dat is geformuleerd in een “masterplan” door de IVC en onlangs voorgesteld aan de gewestelijke overheden. Een voorstel voor een hybride systeem dat nergens anders bestaat. Een “Belgisch compromis” dat extreem complex zou zijn, ongetwijfeld inefficiënt en niemand tevreden zou stellen. Tenminste, niet de consumenten, die met een ingewikkeld systeem zouden worden geconfronteerd: ze zouden een smartphone moeten hebben en daarmee unieke codes moeten scannen. Of ze zouden het terug kunnen brengen naar een winkel - maar niet alle winkels, alleen de kleintjes - of naar openbare vuilnisbakken - maar niet overal. Ingewikkeld, dus. Ook niet voor de drankenproducenten, die zouden moeten betalen voor een dubbel systeem. En zeker niet voor de kleine winkels op de hoek, restaurants of steden en gemeenten, die de last van het inzamelen zouden moeten dragen. Een last die de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) en haar Waalse equivalent, de UVCW, al jaren categorisch afwijzen.
De enige winnaars van dit voorstel zouden de grootste winkelbedrijven zijn, die geen verantwoordelijkheid zouden hebben in het systeem en geen verpakkingen hoeven in te zamelen. En dit ondanks het feit dat Europa hun deelname aan de inzameling van statiegeldverpakkingen verplicht stelt. Om aan de Europese inzameldoelstellingen te voldoen, zijn supermarkten als retourpunt onmisbaar — net zoals in de succesvolle statiegeldsystemen bij onze buurlanden. Bovendien zijn ze logische retourpunten, want daar gaan consumenten naartoe om hun verpakkingen te kopen.
En dan hebben we het nog niet eens over het feit dat de complexiteit van het systeem het risico met zich meebrengt dat het zijn primaire doel mist: het verminderen van zwerfvuil. Het grootste risico van zo'n ingewikkeld systeem is dat het gewoon niet zou werken. En dat is jammer, aangezien de statiegeldsystemen van onze buren de hoeveelheid drankverpakkingen in het zwerfvuil met 80% verminderen.
Een beslissing die niet achter gesloten deuren kan worden genomen
Volgens de Statiegeldalliantie bewijzen de proefprojecten en studies die we tijdens de vorige legislatuur hebben uitgevoerd dat digitale systemen niet efficiënter zijn dan het statiegeldsysteem dat onze buren gebruiken, maar wel veel complexer.
Volgens Chloé Schwizgebel, woordvoerster van de Statiegeldalliantie, “moeten de kabinetten van ministers Brouns en Coppieters ervoor zorgen dat er tijdens hun ambtstermijn een inclusief en effectief statiegeldsysteem wordt ingevoerd. Wat we op dit moment zien is een systeem dat op maat gemaakt is voor supermarkten en voorbijgaat aan de eisen van het middenveld en die van steden en gemeenten”. Daarom heeft de Alliantie onlangs openlijk opgeroepen om het middenveld te betrekken bij het opstellen van het nieuwe verpakkingsbeleid, met inbegrip van zendingen. Om ervoor te zorgen dat er rekening wordt gehouden met hun concrete voorstellen en belangen en om te voorkomen dat er een systeem ontstaat dat alleen de supermarkten tevreden stelt.
De Statiegeldalliantie roept daarom ministers van leefmilieu Jo Brouns en Yves Coppieters op om niet langer te proberen het wiel opnieuw uit te vinden, maar om het algemeen belang te verdedigen. Door een systeem in te voeren dat al vele jaren door onze buren wordt beproefd. Een systeem dat perfect compatibel is met selectieve inzamelsystemen. Doen ze dat niet, dan zijn ze verantwoordelijk voor de invoering van een systeem dat ten laste komt van kleine bedrijven en lokale overheden, terwijl de grote supermarkten buiten schot blijven.
Over de Statiegeldalliantie
Sinds 2018 heeft de Statiegeldalliantie honderden milieuorganisaties, landbouwfederaties, consumentenverenigingen, steden en gemeenten samengebracht om Belgische en Nederlandse beleidsmakers op te roepen om statiegeld op plastic blikjes en flesjes in te voeren.
Het middenveld mag niet genegeerd worden bij de herziening van de Belgische verpakkingsakkoord
[Persbericht]
Belgische burgers helpen de industrie om meer dan 50kg verpakkingen per jaar te recycleren. 17% van het zwerfvuil in Vlaanderen wordt opgeruimd door zwerfvuilvrijwilligers. Toch hebben ze geen inspraak in hoe het verpakkingsbeheer de komende jaren zal vorm krijgen. Middenveldorganisaties roepen Minister Brouns en het Interregionaal Verpakkingscommissie op om hen niet te negeren bij de herziening van de Belgische verpakkingswetgeving.
De Belgen zijn kampioenen in sorteren. Dat is waar de industrie al jaren prat op gaat. Fost Plus, de producentenorganisatie voor verpakkingen, meldt dat elke Belg in 2023 meer dan 50 kg aan verpakkingen gerecycleerd heeft: 15,5 kg papier en karton, 28,5 kg glas en 17,7 kg PMD-verpakkingen. Deze fantastische inspanning van burgers toont aan dat zij een belangrijke rol spelen in het duurzame beheer van verpakkingen. Maar, ondanks deze rol wordt het maatschappelijk middenveld, bestaande uit consumentenverenigingen, milieu- en sociale organisaties, ten onrechte buiten het beleid voor verpakkingsbeheer gehouden.
België moet ingrijpende veranderingen doorvoeren om te voldoen aan de nieuwe Europese verordening inzake verpakking en verpakkingsafval (PPWR). Er komen doelstellingen voor preventie en hergebruik, statiegeld zal worden ingevoerd, en meer. De betrokkenheid van de burger, die een cruciale rol speelt in het geheel, is een voorwaarde voor het slagen van deze operatie. En de klok tikt. De nieuwe Europese regels worden van kracht in augustus 2026.
Herziening verpakkingsakkoord moet met het middenveld
Sinds 1994 wordt het verpakkingsbeheer gecoördineerd door een “Interregionale Samenwerkingsakkoord” (ISA). De drie gewesten - milieuministeries en de betrokken administraties - moeten het eens worden om dit akkoord te herzien, zodat de verpakkingsregelgeving in heel België op uniforme wijze wordt uitgevoerd.
Tot op heden is het maatschappelijk middenveld niet betrokken geweest bij de herziening van deze overeenkomst. Het wordt niet geïnformeerd of geraadpleegd. Daarom heeft een coalitie van organisaties - onder wie Testaankoop, Bond Beter Leefmilieu, de Statiegeldalliantie en Herwin - een brief gestuurd naar de Waalse en Vlaamse milieuministers en naar de Interregionale Verpakkingscommissie (IVC), die belast is met de herziening van het akkoord. In deze brief vragen de ondertekenaars om hun stem te laten meetellen, net als die van de industrie. Ze vragen dat hun expertise op dezelfde manier wordt gehoord als die van de industrie en de overheden, die zelf betrokken zijn.
Chloé Schwizgebel, projectcoördinator verpakkingen bij Fair Resource Foundation: “Dit interregionale akkoord kan niet worden herzien zonder het middenveld te raadplegen. Net als industriële spelers hebben we veel kennis over de materie en verdedigen we belangrijke belangen. Zonder transparantie en een evenwichtig besluitvormingsproces bestaat er een reëel risico dat de herziening van het verpakkingsakkoord naar de smaak van de industrie wordt gemaakt. Ons buiten de onderhandelingen houden is gewoon oneerlijk.”.
Bond Beter Leefmilieu, Canopea, City to Ocean,ConsomAction, Gents MilieuFront,Grootouder voor het Klimaat,Fair Resource Foundation,Herwin,Natuurpunt,Statiegeldalliantie, Testaankoop
Meer dan 70 organisaties roepen op tot invoering statiegeld
PERSBERICHT – 13 januari 2025
Ondanks eerdere toezeggingen om statiegeld in te voeren op drankverpakkingen, is dit nog altijd niet gebeurd. Sterker nog, de overheid blijft het onderwerp voor zich uitschuiven. Meer dan 70 organisaties roepen de Belgische politiek vandaag per brief op een effectief statiegeldsysteem in te voeren. Hiermee zou gevolg gegeven worden aan de wens van de Belgische consumenten, die in tweederde meerderheid voor invoering van statiegeld is.
Drankverpakkingen worden in België nog altijd verkocht zonder statiegeld. Het gevolg is dat veel flessen en blikjes in de natuur en landbouw of op straat belanden. Deze verpakkingen vervuilen onze leefomgeving. Meerdere politieke partijen, zoals CD&V - de partij van de huidige minister van Omgeving Jo Brouns en Vooruit, hebben statiegeld aan hun kiezers beloofd. Zijn voorganger, Zuhal Demir (N-VA), noemde statiegeld zelfs “onvermijdelijk”. Afvalstoffen- maatschappij OVAM beloofde in het ‘Lokale Materialenplan 2023-2030’ dat in 2025 statiegeld ingevoerd zou worden. Maar anno 2025 is invoering van statiegeld nog altijd uit zicht.
Brief
Namens 72 organisaties, onder wie gemeenten, boeren- en consumentenorganisaties, heeft de Statiegeldalliantie politici vandaag per brief opgeroepen om werk te maken van de invoering van een effectief statiegeldsysteem. Eerdere beloften van de Belgische politiek om statiegeld in te voeren op flesjes en blikjes, moeten nu echt waargemaakt worden: “Alle elementen voor de invoering van statiegeld liggen eindelijk op tafel, maar het is nu aan uw regeringen om de daad bij het woord te voegen”, staat in de brief.
Het is niet de eerste keer dat vanuit de samenleving deze oproep aan de politiek wordt overgemaakt. Inmiddels steunt een tweederde meerderheid van de Belgische consumenten de invoering van statiegeld, zo blijkt uit een peiling van Testaankoop. Ook boerenorganisaties steunen dit, omdat landbouwdieren ziek worden of sterven door delen van flesjes en blikjes die in hun voer terecht komen.
Politiek Het is aan de regio’s om statiegeld in te voeren. Maar de gewestelijke ministers en parlementariërs zijn vooralsnog doof gebleken voor de oproep vanuit de samenleving tot statiegeld. Zes maanden na de verkiezingen is de teleurstelling bij de Statiegeldalliantie dan ook groot. De huidige maatregelen tegen zwerfvuil werken niet, maar in de regeerakkoorden, als die er al zijn, wordt er met geen woord gerept over statiegeld. Ondertussen voeren steeds meer EU-landen statiegeld in als gevolg van nieuwe Europese regels voor verpakkingen (Single-Use Directive, verpakkingsverordening). Zo begint ook Oostenrijk hier per 2025 mee. België blijft in Europa dus achter.
De 72 ondertekenaars roepen de politici nu op om de daad bij het woord te voegen en een einde te maken aan flesjes en blikjes in het zwerfafval: “Wij vragen daarom met aandrang, geachte politieke besluitvormers: roep deze vervuiling eindelijk een halt toe. Voer statiegeld in, nu.”
De brief is geschreven door de Statiegeldalliantie - een coalitie van meer dan 1.300 organisaties in België en Nederland die zich inzetten voor een effectief statiegeldsysteem. Deze brief is ondertekend door meer dan 70 organisaties uit heel België.
Voor vragen en interviews kunt u contact opnemen met:
Opinie: CD&V pleit al jaren voor statiegeld, nu mag ze het invoeren
Opiniestuk geschreven door Rob Buurman en Chloé Schwizgebel van Fair Resource Foundation, mede-oprichter van de Statiegeldalliantie
De woordvoerder van de kersverse minister van Omgeving en Landbouw, Jo Brouns (CD&V), zei ook te willen kijken naar alternatieven voor statiegeld om het zwerfvuil te verminderen, daarmee suggererend dat de invoering van statiegeld nog onzeker is. CD&V heeft echter zelf jarenlang hartstochtelijk gepleit voor invoering van statiegeld. Met een eigen minister op het dossier moet het toch lukken. Zeker aangezien statiegeld al onderdeel uitmaakt van Vlaams en Europees beleid.
Het was partijgenoot en voormalig Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) die in 2018 pleitte voor de invoering van 25 cent statiegeld op blikjes en petflessen. De hoeveelheid zwerfvuil nam namelijk toe en plastic flessen en blikjes maakten daar zo’n 20% gewicht (40% volume) van uit. Binnen de regering, samen met N-VA en Open VLD, lukte het Schauvliege niet om statiegeld in te voeren, maar in het Uitvoeringsplan Huishoudelijk Afval en Gelijkaardig Bedrijfsafval (2016-2022) werd wel vastgelegd dat het zwerfafval tegen 2022 met 20% gewichtsprocent moest dalen ten opzichte van 2013.
Statiegeld is onvermijdelijk
Opvolger Zuhal Demir (N-VA) klonk daadkrachtig in haar aanpak van zwerfvuil. Toen na jarenlange monitoring van het zwerfvuil bleek dat de vele sensibiliseringsactie, boetes, en pilootprojecten niet het gewenste effect hadden, stelde ze in 2022 de invoering van statiegeld in het vooruitzicht. In haar eigen woorden: ‘systeem van statiegeld is onvermijdelijk.’
Al die tijd heeft CD&V in opiniestukken en hoorzittingen erbij Demir op aangedrongen om statiegeld in te voeren. Tinne Rombouts (CD&V), was samen met Steve Vandenberghe (Vooruit) en Mieke Schauvliege (GROEN) een van de sterkste pleitbezorgers voor de invoering van statiegeld. En met succes: want in het nieuwe Lokaal Materialenplan (2023-2030) dat onder leiding van Demir werd opgesteld, staat dat statiegeld in 2025 zal worden ingevoerd. Er staat letterlijk: "De beslissing om statiegeld in te voeren voor drankverpakkingen is daarmee politiek genomen.”
Is CD&V onder leiding van Jo Brouns nu opeens van mening veranderd? De eigen achterban, waaronder de Boerenbond en het Algemeen Boerensyndicaat, zijn voorstander van statiegeld. En met Vooruit in de regering, en de N-VA waarvan Demir in de vorige legislatuur juist de grootste stap vooruit heeft gezet, zou er toch eigenlijk geen twijfel meer mogen zijn.
Europa kiest voor statiegeld
Terwijl minister Brouns twijfelt, is op Europees niveau de invoering van statiegeld opgenomen in de nieuwe Verpakkingsverordening. Deze wet, die in april van dit jaar door het Europees Parlement werd goedgekeurd, stelt meerdere maatregelen voor om de hoeveelheid verpakkingen terug te dringen en recyclage te bevorderen. Voor plastic recyclers is de Verordening een zegen omdat voor het eerst is vastgelegd dat nieuwe kunststof verpakkingen deels uit gerecycled materiaal moeten bestaan.
Artikel 50 van de verordening stelt ook dat alle lidstaten, waaronder België, 90% gescheiden inzameling van plastic flessen en blikjes moeten bereiken en daarvoor statiegeld moeten hebben ingevoerd. Alleen als een lidstaat deze doelstelling kan halen zonder statiegeld, is er een uitzondering mogelijk. Volgens het laatste rapport van de Interregionale Verpakkingscommissie (p32) werd in 2022 64% van de blikjes gescheiden ingezameld met de blauwe zak. Statiegeld is onvermijdelijk.
Mocht CD&V nog twijfelen, al dan niet onder druk van coalitiegenoot N-VA, dan moet het nu toch helder zijn. Aan minister Brouns de schone taak om de Vlaamse bevolking mee te nemen in een plan dat de straten en natuur verlost van rondzwervende blikjes en flesjes, een belangrijke stap ook richting een circulaire economie. Politiek is debat en theater, maar uiteindelijk toch vooral ook beslissingen nemen en uitvoeren.
Perscontact
Rob Buurman, Directeur Fair Resource Foundation
+31 6 16401040
Zwerfinator: Veel meer drankverpakkingen op straat in België
Deze blogpost is geschreven door Dirk Groot, de Zwerfinator, één van de initiatiefnemers voor de oprichting van de Statiegeldalliantie.
In Nederland is er een enorme afname te zien van de drankverpakkingen in het zwerfafval door de uitbreiding van statiegeld naar blikjes en plastic flesjes. De totale hoeveelheid zwerfafval is hierdoor ook afgenomen. In België is dit nog niet gebeurd. Zwerfinator herhaalde begin augustus 2024 zijn onderzoek dat hij in 2022 in België deed. Daarbij vond hij 25% meer drankverpakkingen dan in 2022.
Het onderzoek
In mei 2022 deed Zwerfinator een onderzoeksopdracht in België. Hij deed daarbij 47,1 kilometer onderzoek in zeven plaatsen verspreid over het land: Brussel, Antwerpen, Merksem, Verviers, Luik, Machelen en Fléron. Zwerfinator schreef erover in dit artikel (Franse versie). In augustus 2024 herhaalde hij dit onderzoek om te kunnen zien hoe de situatie nu is.
Het onderzoek vond op dezelfde manier plaats zoals Zwerfinator al jaren in Nederland doet. De cijfers van zijn onderzoeken worden door Rijkswaterstaat sinds 2019 ook elk halfjaar meegenomen in de rapportages voor de staatssecretaris en de Tweede Kamer.
Onderaan dit artikel vindt u een weergave van de onderzochte trajecten.
Meer drankverpakkingen dan in 2022
In 2022 werden 2398 drankverpakkingen gevonden, in 2024 waren dat er 2990. Dit betekent dat er 592 drankverpakkingen meer werden gevonden, een toename van 25%. Deze toename werd vooral veroorzaakt door een toename van de plastic flessen (+45%) en de blikjes (+20%). De overige drankverpakkingen (drankkartons, drinkzakken en glazen flessen) namen af met 13%
In 2022 vond Zwerfinator gemiddeld 51,2 drankverpakkingen per kilometer, in 2024 waren dat er 63,5. Voor de uitbreiding van statiegeld werden dit soort aantallen ook wel gevonden. In soortgelijke omgevingen in 9% van de onderzoeken. De laatste keer dat dit gebeurde was in februari 2023 in Amsterdam, vlak voor de invoering van statiegeld op blikjes. Daarna is er in Nederland een zeer grote afname te zien.
In het onderzoek in België werden per kilometer ook 12,4 bekers gevonden. In Nederland vond Zwerfinator in zijn onderzoeken in 2024 tot nu toe 10,2 bekers per kilometer. Dit cijfer is vooral een indicatie dat de hoeveelheid overig zwerfafval in dit onderzoek weinig afwijkt van die in Nederland. Wel een groot verschil is dat er 179 grote plastic flessen werden gevonden. In Nederland worden en werden die zelden in het zwerfafval gevonden omdat hierop al heel lang statiegeld zit.
Voor een echt goede vergelijking met Nederland is natuurlijk meer onderzoek nodig, belangrijkste verschil voor dit onderzoek is uiteindelijk dat er in Nederland inmiddels veel minder drankverpakkingen op straat liggen en dat er in dit onderzoek in België veel meer werden gevonden. Alle goede bedoelingen, campagnes, opruimacties en sensibilisering ten spijt gebeurt in België wat in Nederland ook gebeurde voordat er statiegeld werd ingevoerd: de hoeveelheid drankverpakkingen in het zwerfafval neemt alleen maar toe.
Prullenbakken
In de media in Nederland wordt veel geschreven over de problemen met de prullenbakken die worden leeggehaald voor het statiegeld. Dit is een fenomeen dat zich voornamelijk afspeelt in bepaalde drukke delen van de grote steden en in de rest van het land gebeurt dit niet of nauwelijks. Daar zijn de prullenbakken juist veel leger en is er ook een afname te zien van de totale hoeveelheid zwerfafval.
Voor de invoering van statiegeld op blikjes waren er overal in Nederland veel overvolle prullenbakken, die ook weer voor extra zwerfafval zorgden. Een groot deel van de inhoud van deze prullenbakken bestond uit blikjes en plastic flesjes. In de prullenbakkenonderzoeken van Zwerfinator is de hoeveelheid blikjes en plastic flesjes in de prullenbakken inmiddels ook met 80% afgenomen.
In het onderzoek in België in 2024 zag Zwerfinator veel overvolle prullenbakken die op hun beurt ook weer voor zwerfafval zorgen. Ook in België kunnen de gemeentediensten de grote hoeveelheid afval en zwerfafval niet meer goed en tijdig verwerken.
In de campagne “Operation Overload” in 2022 brachten de Plastic Avengers het probleem van de overvolle prullenbakken in beeld en schreven op basis daarvan een adviesrapport met aanbevelingen. De tweede kamer gaf de staatssecretaris opdracht om met deze adviezen aan de slag te gaan. Op 20 September wordt tijdens de Plastic Avengers Conferentie verder ingegaan op hoe dit verder kan worden aangepakt met betere en slimmer ontworpen verpakkingen.
Tot slot
Dit onderzoek gaat over zwerfafval en niet over de inzameling van afval. In België wordt plastic afval op een andere manier ingezameld dan in Nederland en dat schijnt zeer goed te werken. Mensen zetten blauwe zakken met plastic afval voor de deur en de gemeente haalt die op. Dit systeem doet echter op geen enkele wijze iets tegen zwerfafval. Zwerfafval wordt voornamelijk veroorzaakt door onderweg-consumptie, het is afval dat niet thuis in een aparte prullenbak of zak wordt gedaan, maar in de openbare prullenbak of op straat belandt. En blauwe zakken voorkomen geen zwerfafval en ze ruimen ook niet op. Statiegeld doet dat wel.
Onderzochte trajecten
Waarom statiegeld in het Vlaamse regeerakkoord moet komen
Terwijl we nog wachten op de Vlaamse regeringsvorming en het regeerakkoord, somt de Statiegeldalliantie op waarom statiegeld in het Vlaamse regeerakkoord moet komen. Het is tijd om een deel van het zwerfvuil écht effectief aan te gaan pakken, het is tijd om een onderwerp dat al zo lang op tafel ligt eens écht aan te gaan snijden. Kortom: het is tijd voor statiegeld!
Wat spoort Vlaanderen aan om statiegeld in te voeren?
Zuhal Demir (N-VA) gaf eerder al het startschot voor een statiegeldsysteem in 2025
Zuhal Demir zei eerder bij de Tafel van Vier: “Statiegeld is inderdaad onvermijdelijk. Decennia van sensibilisering, sancties en beloningsprojecten hebben immers niet het gewenste resultaat van een proper Vlaanderen geleverd. Actie is nodig. Met statiegeld kan Vlaanderen net als de noordelijke Europese landen het aantal blikjes en flesjes in de natuur sterk terugdringen”.
Het wordt tijd dat deze uitspraak zwart op wit komt te staan door statiegeld in het regeerakkoord toe te voegen.
De andere coalitiepartijen willen statiegeld
Zo stelt Vooruit in haar partijprogramma: “We gaan de strijd aan met zwerfvuil. We voeren een eenvoudig statiegeldsysteem voor blikjes, plastic flessen en herbruikbare bekers in. Zo zorgen we niet alleen voor hoogwaardige recyclage, maar gaan we ook zwerfvuil tegen.” CD&V wilt ook statiegeld: “Om drankverpakkingsafval als grondstof te hergebruiken en zwerfvuil te voorkomen voeren we onverwijld het klassiek statiegeldsysteem in.”
Het politieke besluit is genomen
Dit gaat om meer dan losse woorden. Het is een politieke beslissing. Dat staat in het nieuwe Lokaal Materialenplan 2023-2030 van de OVAM. De beslissing is genomen na de slechte resultaten van de zwerfvuilmonitoring, waaruit bleek dat de industrie er niet in slaagde om tussen 2015 en 2022 met 20% te dalen.
Iedereen zegt “ja” tegen het statiegeld
Dit is wat Europa en het maatschappelijk middenveld laten zien:
Statiegeld is vanuit Europa onvermijdelijk: De Europese Unie verplicht EU-lidstaten om statiegeld op plastic flessen en blikjes in te voeren als ze in 2029 niet 90% van deze verpakkingen gescheiden inzamelen. Statiegeldsysteem is het enige systeem dat ervoor zorgt dat landen succesvol dit doel behalen.
Consumenten willen ook statiegeld: 2 op de 3 Belgische consumenten zijn voorstander van statiegeld: Dat blijkt uit een onderzoek van Testaankoop. Ze geven de voorkeur aan een klassiek statiegeldsysteem waarbij de blikjes en flesjes moeten worden teruggebracht naar de winkel. Uit een grootschalig onderzoek van 6000 respondenten bleek het ook dat 9 op de 10 Limburgers voorstander is van de invoering van een statiegeldsysteem.
Meer dan 1300 partners zeggen ja tegen een effectief statiegeldsysteem: De Statiegeldalliantie telt meer dan 1300 partners die zich samen inzetten voor een effectief statiegeldsysteem. Tweederde van de Vlaamse gemeenten is lid van de Statiegeldalliantie, en zegt daarmee ja tegen een effectief statiegeldsysteem dat zwerfvuil écht aanpakt. 205 Belgische gemeenten vroegen ook al eerder om de invoering van een statiegeldsysteem.
Wat zijn de voordelen van een statiegeldsysteem?
Statiegeld pakt zwerfvuil effectief aan
Meerdere studies en zwerfvuilrapers laten het effect van statiegeld zien. Zo bleek dat statiegeld het zwerfvuil tot zo’n 33% kan inperken*. Ook is in andere landen te zien dat statiegeld helpt om zwerfvuil te verminderen. Zo werden er in Nederland 116 miljoen minder blikjes op straat gevonden door de invoering van statiegeld op blik.
Maar Nederland is niet het enige voorbeeld: Letland, Slowakije en Denemarken laten allemaal een vergelijkbare afname zien van statiegeldverpakkingen in het zwerfafval na de invoering van statiegeld.
Het statiegeld voor betere recyclage
Dankzij statiegeld kun je bijna alle plastic en aluminium in de drankverpakkingen opnieuw in omloop brengen. Duitsland recycleert 98%. België kan zonder statiegeld maar zo’n 65% van de plastic flesjes en blikjes redden, al de rest wordt verbrand. Geen wonder dat meer dan 80% van de bevolking voorstander is van statiegeld.
Statiegeld als springplank voor hergebruik
Statiegeld is een noodzakelijke stap naar meer herbruikbare oplossingen. Verpakkingen met een waarde worden teruggebracht. In plaats van ze te vernietigen, kunnen we ze ook opnieuw vullen. Dat doen we nu al met bierflesjes. In ons streven naar een volledig circulaire economie, hebben we statiegeld nodig
Voor de Statiegeldalliantie is het overduidelijk: voer een statiegeldsysteem in in België om zwerfvuil écht in te perken. Statiegeld moet daarom deel uitmaken van het regeerakkoord.
