[Persbericht, vrijdag 25/04/2025]

Het is een feit: België moet, net als alle andere Europese lidstaten, tegen 2029 statiegeld invoeren op plastic blikjes en flesjes. Dit is een grote stap voorwaarts volgens de Statiegeldalliantie, maar het huidige voorstel voor een Belgisch systeem is nog niet bevredigend. De Statiegeldalliantie legt uit waarom.

Statiegeld wordt eindelijk erkend als onvermijdelijk

De Statiegeldalliantie is verheugd dat de Interregionale Verpakkinsgcommissie (IVC), die namens de gewesten zorgt voor een uniform verpakkingsbeleid in België, bevestigt dat ‘het absoluut zeker is [dat België] statiegeld zal moeten invoeren’. Vlaams minister van leefmilieu Jo Brouns maakte hetzelfde punt afgelopen januari: het behalen van de Europese doelstellingen voor selectieve inzameling is “onmogelijk zonder statiegeld”. Na jaren van proefprojecten en studies is het hoog tijd om actie te ondernemen. 

Gemak voor supermarkten, lasten voor de rest

Maar waar de Statiegeldalliantie het probleem ziet, is in het systeemvoorstel, dat is geformuleerd in een “masterplan” door de IVC en onlangs voorgesteld aan de gewestelijke overheden. Een voorstel voor een hybride systeem dat nergens anders bestaat. Een “Belgisch compromis” dat extreem complex zou zijn, ongetwijfeld inefficiënt en niemand tevreden zou stellen. Tenminste, niet de consumenten, die met een ingewikkeld systeem zouden worden geconfronteerd: ze zouden een smartphone moeten hebben en daarmee unieke codes moeten scannen. Of ze zouden het terug kunnen brengen naar een winkel - maar niet alle winkels, alleen de kleintjes - of naar openbare vuilnisbakken - maar niet overal. Ingewikkeld, dus. Ook niet voor de drankenproducenten, die zouden moeten betalen voor een dubbel systeem. En zeker niet voor de kleine winkels op de hoek, restaurants of steden en gemeenten, die de last van het inzamelen zouden moeten dragen. Een last die de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) en haar Waalse equivalent, de UVCW, al jaren categorisch afwijzen. 

De enige winnaars van dit voorstel zouden de grootste winkelbedrijven zijn, die geen verantwoordelijkheid zouden hebben in het systeem en geen verpakkingen hoeven in te zamelen. En dit ondanks het feit dat Europa hun deelname aan de inzameling van statiegeldverpakkingen verplicht stelt. Om aan de Europese inzameldoelstellingen te voldoen, zijn supermarkten als retourpunt onmisbaar — net zoals in de succesvolle statiegeldsystemen bij onze buurlanden. Bovendien zijn ze logische retourpunten, want daar gaan consumenten naartoe om hun verpakkingen te kopen.

En dan hebben we het nog niet eens over het feit dat de complexiteit van het systeem het risico met zich meebrengt dat het zijn primaire doel mist: het verminderen van zwerfvuil. Het grootste risico van zo'n ingewikkeld systeem is dat het gewoon niet zou werken. En dat is jammer, aangezien de statiegeldsystemen van onze buren de hoeveelheid drankverpakkingen in het zwerfvuil met 80% verminderen.

Een beslissing die niet achter gesloten deuren kan worden genomen

Volgens de Statiegeldalliantie bewijzen de proefprojecten en studies die we tijdens de vorige legislatuur hebben uitgevoerd dat digitale systemen niet efficiënter zijn dan het statiegeldsysteem dat onze buren gebruiken, maar wel veel complexer. 

Volgens Chloé Schwizgebel, woordvoerster van de Statiegeldalliantie, “moeten de kabinetten van ministers Brouns en Coppieters ervoor zorgen dat er tijdens hun ambtstermijn een inclusief en effectief statiegeldsysteem wordt ingevoerd. Wat we op dit moment zien is een systeem dat op maat gemaakt is voor supermarkten en voorbijgaat aan de eisen van het middenveld en die van steden en gemeenten”. Daarom heeft de Alliantie onlangs openlijk opgeroepen om het middenveld te betrekken bij het opstellen van het nieuwe verpakkingsbeleid, met inbegrip van zendingen. Om ervoor te zorgen dat er rekening wordt gehouden met hun concrete voorstellen en belangen en om te voorkomen dat er een systeem ontstaat dat alleen de supermarkten tevreden stelt. 

De Statiegeldalliantie roept daarom ministers van leefmilieu Jo Brouns en Yves Coppieters op om niet langer te proberen het wiel opnieuw uit te vinden, maar om het algemeen belang te verdedigen. Door een systeem in te voeren dat al vele jaren door onze buren wordt beproefd. Een systeem dat perfect compatibel is met selectieve inzamelsystemen. Doen ze dat niet, dan zijn ze verantwoordelijk voor de invoering van een systeem dat ten laste komt van kleine bedrijven en lokale overheden, terwijl de grote supermarkten buiten schot blijven.

Over de Statiegeldalliantie

Sinds 2018 heeft de Statiegeldalliantie honderden milieuorganisaties, landbouwfederaties, consumentenverenigingen, steden en gemeenten samengebracht om Belgische en Nederlandse beleidsmakers op te roepen om statiegeld op plastic blikjes en flesjes in te voeren. 

Perscontact : Chloé Schwizgebel, woordvoerder

pers@statiegeldalliantie.org

+31 643288231

[Persbericht]

Belgische burgers helpen de industrie om meer dan 50kg verpakkingen per jaar te recycleren. 17% van het zwerfvuil in Vlaanderen wordt opgeruimd door zwerfvuilvrijwilligers. Toch hebben ze geen inspraak in hoe het verpakkingsbeheer de komende jaren zal vorm krijgen. Middenveldorganisaties roepen Minister Brouns en het Interregionaal Verpakkingscommissie op om hen niet te negeren bij de herziening van de Belgische verpakkingswetgeving.

De Belgen zijn kampioenen in sorteren. Dat is waar de industrie al jaren prat op gaat. Fost Plus, de producentenorganisatie voor verpakkingen, meldt dat elke Belg in 2023 meer dan 50 kg aan verpakkingen gerecycleerd heeft: 15,5 kg papier en karton, 28,5 kg glas en 17,7 kg PMD-verpakkingen. Deze fantastische inspanning van burgers toont aan dat zij een belangrijke rol spelen in het duurzame beheer van verpakkingen. Maar, ondanks deze rol wordt het maatschappelijk middenveld, bestaande uit consumentenverenigingen, milieu- en sociale organisaties, ten onrechte buiten het beleid voor verpakkingsbeheer gehouden. 

België moet ingrijpende veranderingen doorvoeren om te voldoen aan de nieuwe Europese verordening inzake verpakking en verpakkingsafval (PPWR). Er komen doelstellingen voor preventie en hergebruik, statiegeld zal worden ingevoerd, en meer. De betrokkenheid van de burger, die een cruciale rol speelt in het geheel, is een voorwaarde voor het slagen van deze operatie. En de klok tikt. De nieuwe Europese regels worden van kracht in augustus 2026. 

Herziening verpakkingsakkoord moet met het middenveld

Sinds 1994 wordt het verpakkingsbeheer gecoördineerd door een “Interregionale Samenwerkingsakkoord” (ISA). De drie gewesten - milieuministeries en de betrokken administraties - moeten het eens worden om dit akkoord te herzien, zodat de verpakkingsregelgeving in heel België op uniforme wijze wordt uitgevoerd. 

Tot op heden is het maatschappelijk middenveld niet betrokken geweest bij de herziening van deze overeenkomst. Het wordt niet geïnformeerd of geraadpleegd. Daarom heeft een coalitie van organisaties - onder wie Testaankoop, Bond Beter Leefmilieu, de Statiegeldalliantie en Herwin - een brief gestuurd naar de Waalse en Vlaamse milieuministers en naar de Interregionale Verpakkingscommissie (IVC), die belast is met de herziening van het akkoord. In deze brief vragen de ondertekenaars om hun stem te laten meetellen, net als die van de industrie. Ze vragen dat hun expertise op dezelfde manier wordt gehoord als die van de industrie en de overheden, die zelf betrokken zijn.

Chloé Schwizgebel, projectcoördinator verpakkingen bij Fair Resource Foundation: “Dit interregionale akkoord kan niet worden herzien zonder het middenveld te raadplegen. Net als industriële spelers hebben we veel kennis over de materie en verdedigen we belangrijke belangen. Zonder transparantie en een evenwichtig besluitvormingsproces bestaat er een reëel risico dat de herziening van het verpakkingsakkoord naar de smaak van de industrie wordt gemaakt. Ons buiten de onderhandelingen houden is gewoon oneerlijk.”.

[Einde persbericht]

Ondertekenaars:

Bond Beter Leefmilieu, Canopea, City to Ocean, ConsomAction, Gents MilieuFront, Grootouder voor het Klimaat, Fair Resource Foundation, Herwin, Natuurpunt, Statiegeldalliantie, Testaankoop

Perscontact: pers@statiegeldalliantie.org

PERSBERICHT

Van 22 maart tot 6 april proberen duizenden vrijwilligers straten, parken en bermen op te ruimen. Maar zonder statiegeld blijft België vuil, en de politiek blijft te passief. Elk jaar wordt hetzelfde werk opnieuw gedaan. Daarom roept de Statiegeldalliantie iedereen in Vlaanderen op om mee te doen aan de actie “Elk flesje en blikje telt tijdens de lenteschoonmaak”, waarbij drankverpakkingen apart worden ingezameld om de omvang van het probleem zichtbaar te maken.

Zwerfvuil in cijfers: blikjes en flesjes domineren
Tijdens vorige edities van de lenteschoonmaak en vergelijkbare opruimacties werd duidelijk hoe groot het probleem is. Volgens officiële monitoring in Vlaanderen bestaat het zwerfvuil in volume voor 35% uit flessen en blikjes (bron). 

Buurlanden lopen voorop, België blijft hangen
België loopt achter op buurlanden zoals Nederland en Duitsland, waar statiegeld al een effectieve maatregel is tegen zwerfvuil. Studies tonen aan dat het aantal blikjes en plastic flesjes in het zwerfvuil in landen met statiegeld met meer dan 70% is gedaald. In Duitsland wordt meer dan 98% van de statiegeldflessen en -blikjes teruggebracht, wat bewijst dat het systeem werkt. Toch blijft de Belgische politiek aarzelen, terwijl het land de kans heeft om 35% van het zwerfvuilprobleem aan te pakken. Dit getwijfel dwingt duizenden vrijwilligers elk jaar opnieuw dezelfde rommel op te ruimen.

Tijd voor actie vanuit de politiek
“Het feit dat de lenteschoonmaak elk jaar opnieuw nodig is, bewijst dat opruimen alleen het probleem niet oplost. We kunnen niet blijven dweilen met de kraan open terwijl blikjes en flesjes de natuur blijven vervuilen. Statiegeld werkt - en België kan niet langer achterblijven!” zegt Janine de Bart, woordvoerder van de Statiegeldalliantie. “Met statiegeld kan België net zoals andere Europese landen een enorme stap vooruit zetten. Het is simpel, effectief en broodnodig.”

EIND PERSBERICHT

Noot voor redactie, niet voor publicatie

Voor meer informatie, neem contact op met Janine de Bart, woordvoerder Statiegeldalliantie, janine@statiegeldalliantie.org of +31 (0)646548860. 

PERSBERICHT – 13 januari 2025

Ondanks eerdere toezeggingen om statiegeld in te voeren op drankverpakkingen, is dit nog altijd niet gebeurd. Sterker nog, de overheid blijft het onderwerp voor zich uitschuiven. Meer dan 70 organisaties roepen de Belgische politiek vandaag per brief op een effectief statiegeldsysteem in te voeren. Hiermee zou gevolg gegeven worden aan de wens van de Belgische consumenten, die in tweederde meerderheid voor invoering van statiegeld is. 

Drankverpakkingen worden in België nog altijd verkocht zonder statiegeld. Het gevolg is dat veel flessen en blikjes in de natuur en landbouw of op straat belanden. Deze verpakkingen vervuilen onze leefomgeving. Meerdere politieke partijen, zoals CD&V - de partij van de huidige minister van Omgeving Jo Brouns en Vooruit, hebben statiegeld aan hun kiezers beloofd. Zijn voorganger, Zuhal Demir (N-VA), noemde statiegeld zelfs “onvermijdelijk”. Afvalstoffen- maatschappij OVAM beloofde in het ‘Lokale Materialenplan 2023-2030’ dat in 2025 statiegeld ingevoerd zou worden. Maar anno 2025 is invoering van statiegeld nog altijd uit zicht. 

Brief 

Namens 72 organisaties, onder wie gemeenten, boeren- en consumentenorganisaties, heeft de Statiegeldalliantie politici vandaag per brief opgeroepen om werk te maken van de invoering van een effectief statiegeldsysteem. Eerdere beloften van de Belgische politiek om statiegeld in te voeren op flesjes en blikjes, moeten nu echt waargemaakt worden: “Alle elementen voor de invoering van statiegeld liggen eindelijk op tafel, maar het is nu aan uw regeringen om de daad bij het woord te voegen”, staat in de brief.

Het is niet de eerste keer dat vanuit de samenleving deze oproep aan de politiek wordt overgemaakt. Inmiddels steunt een tweederde meerderheid van de Belgische consumenten de invoering van statiegeld, zo blijkt uit een peiling van Testaankoop. Ook boerenorganisaties steunen dit, omdat landbouwdieren ziek worden of sterven door delen van flesjes en blikjes die in hun voer terecht komen.

Politiek
Het is aan de regio’s om statiegeld in te voeren. Maar de gewestelijke ministers en parlementariërs zijn vooralsnog doof gebleken voor de oproep vanuit de samenleving tot statiegeld. Zes maanden na de verkiezingen is de teleurstelling bij de Statiegeldalliantie dan ook groot. De huidige maatregelen tegen zwerfvuil werken niet, maar in de regeerakkoorden, als die er al zijn, wordt er met geen woord gerept over statiegeld. Ondertussen voeren steeds meer EU-landen statiegeld in als gevolg van nieuwe Europese regels voor verpakkingen (Single-Use Directive, verpakkingsverordening). Zo begint ook Oostenrijk hier per 2025 mee. België blijft in Europa dus achter. 

De 72 ondertekenaars roepen de politici nu op om de daad bij het woord te voegen en een einde te maken aan flesjes en blikjes in het zwerfafval: “Wij vragen daarom met aandrang, geachte politieke besluitvormers: roep deze vervuiling eindelijk een halt toe. Voer statiegeld in, nu.” 

De brief is geschreven door de Statiegeldalliantie - een coalitie van meer dan 1.300 organisaties in België en Nederland die zich inzetten voor een effectief statiegeldsysteem. Deze brief is ondertekend door meer dan 70 organisaties uit heel België.

Voor vragen en interviews kunt u contact opnemen met: 

Perscontact: 
Chloé Schwizgebel, woordvoerder Statiegeldalliantie
info@statiegeldalliantie.com

+31 6 43288231

Deze blogpost is geschreven door Dirk Groot, de Zwerfinator, één van de initiatiefnemers voor de oprichting van de Statiegeldalliantie.

In Nederland is er een enorme afname te zien van de drankverpakkingen in het zwerfafval door de uitbreiding van statiegeld naar blikjes en plastic flesjes. De totale hoeveelheid zwerfafval is hierdoor ook afgenomen. In België is dit nog niet gebeurd. Zwerfinator herhaalde begin augustus 2024 zijn onderzoek dat hij in 2022 in België deed. Daarbij vond hij 25% meer drankverpakkingen dan in 2022.

Het onderzoek

In mei 2022 deed Zwerfinator een onderzoeksopdracht in België. Hij deed daarbij 47,1 kilometer onderzoek in zeven plaatsen verspreid over het land: Brussel, Antwerpen, Merksem, Verviers, Luik, Machelen en Fléron. Zwerfinator schreef erover in dit artikel (Franse versie). In augustus 2024 herhaalde hij dit onderzoek om te kunnen zien hoe de situatie nu is.

Het onderzoek vond op dezelfde manier plaats zoals Zwerfinator al jaren in Nederland doet. De cijfers van zijn onderzoeken worden door Rijkswaterstaat sinds 2019 ook elk halfjaar meegenomen in de rapportages voor de staatssecretaris en de Tweede Kamer.

Onderaan dit artikel vindt u een weergave van de onderzochte trajecten.

Meer drankverpakkingen dan in 2022

In 2022 werden 2398 drankverpakkingen gevonden, in 2024 waren dat er 2990. Dit betekent dat er 592 drankverpakkingen meer werden gevonden, een toename van 25%. Deze toename werd vooral veroorzaakt door een toename van de plastic flessen (+45%) en de blikjes (+20%). De overige drankverpakkingen (drankkartons, drinkzakken en glazen flessen) namen af met 13% 

In Nederland namen de blikjes en plastic flesjes in het zwerfafval de laatste jaren met 79% af. Zie hiervoor dit artikel en bijbehorend onderzoeksrapport.

Vergelijking met Nederland

In 2022 vond Zwerfinator gemiddeld 51,2 drankverpakkingen per kilometer, in 2024 waren dat er 63,5. Voor de uitbreiding van statiegeld werden dit soort aantallen ook wel gevonden. In soortgelijke omgevingen in 9% van de onderzoeken. De laatste keer dat dit gebeurde was in februari 2023 in Amsterdam, vlak voor de invoering van statiegeld op blikjes. Daarna is er in Nederland een zeer grote afname te zien.

In het onderzoek in België werden per kilometer ook 12,4 bekers gevonden. In Nederland vond Zwerfinator in zijn onderzoeken in 2024 tot nu toe 10,2 bekers per kilometer. Dit cijfer is vooral een indicatie dat de hoeveelheid overig zwerfafval in dit onderzoek weinig afwijkt van die in Nederland. Wel een groot verschil is dat er 179 grote plastic flessen werden gevonden. In Nederland worden en werden die zelden in het zwerfafval gevonden omdat hierop al heel lang statiegeld zit. 

Voor een echt goede vergelijking met Nederland is natuurlijk meer onderzoek nodig, belangrijkste verschil voor dit onderzoek is uiteindelijk dat er in Nederland inmiddels veel minder drankverpakkingen op straat liggen en dat er in dit onderzoek in België veel meer werden gevonden. Alle goede bedoelingen, campagnes, opruimacties en sensibilisering ten spijt gebeurt in België wat in Nederland ook gebeurde voordat er statiegeld werd ingevoerd: de hoeveelheid drankverpakkingen in het zwerfafval neemt alleen maar toe.

Prullenbakken

In de media in Nederland wordt veel geschreven over de problemen met de prullenbakken die worden leeggehaald voor het statiegeld. Dit is een fenomeen dat zich voornamelijk afspeelt in bepaalde drukke delen van de grote steden en in de rest van het land gebeurt dit niet of nauwelijks. Daar zijn de prullenbakken juist veel leger en is er ook een afname te zien van de totale hoeveelheid zwerfafval.

Voor de invoering van statiegeld op blikjes waren er overal in Nederland veel overvolle prullenbakken, die ook weer voor extra zwerfafval zorgden. Een groot deel van de inhoud van deze prullenbakken bestond uit blikjes en plastic flesjes. In de prullenbakkenonderzoeken van Zwerfinator is de hoeveelheid blikjes en plastic flesjes in de prullenbakken inmiddels ook met 80% afgenomen. 

In het onderzoek in België in 2024 zag Zwerfinator veel overvolle prullenbakken die op hun beurt ook weer voor zwerfafval zorgen. Ook in België kunnen de gemeentediensten de grote hoeveelheid afval en zwerfafval niet meer goed en tijdig verwerken.

In de campagne “Operation Overload” in 2022 brachten de Plastic Avengers het probleem van de overvolle prullenbakken in beeld en schreven op basis daarvan een adviesrapport met aanbevelingen. De tweede kamer gaf de staatssecretaris opdracht om met deze adviezen aan de slag te gaan. Op 20 September wordt tijdens de Plastic Avengers Conferentie verder ingegaan op hoe dit verder kan worden aangepakt met betere en slimmer ontworpen verpakkingen.

Tot slot

Dit onderzoek gaat over zwerfafval en niet over de inzameling van afval. In België wordt plastic afval op een andere manier ingezameld dan in Nederland en dat schijnt zeer goed te werken. Mensen zetten blauwe zakken met plastic afval voor de deur en de gemeente haalt die op. Dit systeem doet echter op geen enkele wijze iets tegen zwerfafval. Zwerfafval wordt voornamelijk  veroorzaakt door onderweg-consumptie, het is afval dat niet thuis in een aparte prullenbak of zak wordt gedaan, maar in de openbare prullenbak of op straat belandt. En blauwe zakken voorkomen geen zwerfafval en ze ruimen ook niet op. Statiegeld doet dat wel.

Onderzochte trajecten