Stranden vol zwerfvuil: een dringende oproep voor statiegeld in België
Eén dag, 450 liter zwerfvuil, en 160 liter aan drankverpakkingen. Dit was de uitkomst van een opruimactie van zwerfvuil eind augustus aan de stranden van Oostende, waarbij vrijwilligers van Proper Strandlopers, City to Ocean, Fair Resource Foundation en de leden van de Statiegeldalliantie samen het afval onderzochten. Van de 450 liter afval die werd verzameld, bestond maar liefst 160 liter - 35% - uit plastic flesjes en blikjes. Deze cijfers onderstrepen de noodzaak van een statiegeldsysteem in België om zwerfvuil structureel aan te pakken.
Elke avond bergen aan afval
Vrijwilligers van Proper Strandlopers ruimen al jaren dagelijks stranden op. Afgelopen zomer verzamelde men op een enkele dag in juli zelfs 4.000 liter afval in een gebied van slechts 500 meter. Hoewel de recente 450 liter lager lijkt, blijft de bijdrage van drankverpakkingen opvallend groot.
Om het afval beter te analyseren, werd een zogenaamde brand audit uitgevoerd. Hieruit blijkt dat vooral drankverpakkingen een aanzienlijk aandeel hebben in het zwerfvuil. Een brand audit is een gerichte analyse waarbij afval wordt gesorteerd, gefotografeerd en in kaart gebracht. Dit geeft inzicht in de oorsprong van het afval en de merken die hierbij betrokken zijn. Hierdoor wordt duidelijk welke bedrijven het meeste bijdragen aan het zwerfvuilprobleem en kunnen deze ook gerichter worden aangesproken.
Statiegeld als oplossing
Uit studies blijkt dat een statiegeldsysteem niet alleen effectief is om zwerfvuil te verminderen, maar dat het specifiek een afname van 70 tot 90% van plastic flesjes en blikjes kan bewerkstelligen (bron). Tim van Proper Strandlopers onderstreept dit: “Afval is waardeloos. Het zou veel helpen moesten we er waarde aan geven zoals statiegeld. In de zomerdagen is 40 à 50 procent van het afval dat we vinden PET en blik.”
In landen waar statiegeld wordt toegepast, wordt al jaren bewezen dat het een aanzienlijk verschil maakt in de strijd tegen zwerfvuil. Zo nam het aantal plastic flessen in het zwerfafval in Nederland af met 72% na invoering van statiegeld (bron).
Een oproep aan de overheid: tijd voor actie
De Belgische overheid heeft nu de kans om een krachtig instrument in te zetten tegen zwerfvuil: statiegeld. De resultaten van de opruimacties en brand audits laten zien dat het probleem reëel is en dat de oplossing binnen handbereik ligt. Laat België het voortouw nemen en kiezen voor schonere stranden, parken en openbare ruimtes door statiegeld in te voeren.
Uitnodiging webinar: Ontdek wat er gebeurt met het statiegeld in België tijdens ons webinar!
Het afgelopen jaar is er heel wat gebeurd rondom de politieke situatie in België, en daarnaast is het zwerfvuil er niet minder op geworden. Daarom organiseert de Statiegeldalliantie een webinar met alle updates rondom statiegeld, wat onze alliantie en haar leden kunnen doen, en een hoopvolle blik in de toekomst. Daarnaast is er ook tijd om vragen te stellen.
Wat kun je verwachten? - Een terugblik van het afgelopen jaar - De huidige situatie rondom statiegeld in België - Statiegeld vanuit Europa - Wat kunnen de Statiegeldalliantie en haar leden doen
Voor wie is dit webinar? Dit webinar is geschikt voor iedereen die meer wil weten over de ontwikkelingen rondom statiegeld in België. Daarom nodigen wij niet alleen alle partners van de Statiegeldalliantie uit om mee te luisteren en mee te doen, maar iedereen die interesse heeft in het onderwerp.
Deelnemen We zullen hetzelfde webinar twee keer geven: namelijk in het Frans en in het Nederlands. Voel je vrij om te kiezen welk moment je het beste schikt. Je kunt ook aan beide sessies meedoen.
Zwerfinator: Veel meer drankverpakkingen op straat in België
Deze blogpost is geschreven door Dirk Groot, de Zwerfinator, één van de initiatiefnemers voor de oprichting van de Statiegeldalliantie.
In Nederland is er een enorme afname te zien van de drankverpakkingen in het zwerfafval door de uitbreiding van statiegeld naar blikjes en plastic flesjes. De totale hoeveelheid zwerfafval is hierdoor ook afgenomen. In België is dit nog niet gebeurd. Zwerfinator herhaalde begin augustus 2024 zijn onderzoek dat hij in 2022 in België deed. Daarbij vond hij 25% meer drankverpakkingen dan in 2022.
Het onderzoek
In mei 2022 deed Zwerfinator een onderzoeksopdracht in België. Hij deed daarbij 47,1 kilometer onderzoek in zeven plaatsen verspreid over het land: Brussel, Antwerpen, Merksem, Verviers, Luik, Machelen en Fléron. Zwerfinator schreef erover in dit artikel (Franse versie). In augustus 2024 herhaalde hij dit onderzoek om te kunnen zien hoe de situatie nu is.
Het onderzoek vond op dezelfde manier plaats zoals Zwerfinator al jaren in Nederland doet. De cijfers van zijn onderzoeken worden door Rijkswaterstaat sinds 2019 ook elk halfjaar meegenomen in de rapportages voor de staatssecretaris en de Tweede Kamer.
Onderaan dit artikel vindt u een weergave van de onderzochte trajecten.
Meer drankverpakkingen dan in 2022
In 2022 werden 2398 drankverpakkingen gevonden, in 2024 waren dat er 2990. Dit betekent dat er 592 drankverpakkingen meer werden gevonden, een toename van 25%. Deze toename werd vooral veroorzaakt door een toename van de plastic flessen (+45%) en de blikjes (+20%). De overige drankverpakkingen (drankkartons, drinkzakken en glazen flessen) namen af met 13%
In 2022 vond Zwerfinator gemiddeld 51,2 drankverpakkingen per kilometer, in 2024 waren dat er 63,5. Voor de uitbreiding van statiegeld werden dit soort aantallen ook wel gevonden. In soortgelijke omgevingen in 9% van de onderzoeken. De laatste keer dat dit gebeurde was in februari 2023 in Amsterdam, vlak voor de invoering van statiegeld op blikjes. Daarna is er in Nederland een zeer grote afname te zien.
In het onderzoek in België werden per kilometer ook 12,4 bekers gevonden. In Nederland vond Zwerfinator in zijn onderzoeken in 2024 tot nu toe 10,2 bekers per kilometer. Dit cijfer is vooral een indicatie dat de hoeveelheid overig zwerfafval in dit onderzoek weinig afwijkt van die in Nederland. Wel een groot verschil is dat er 179 grote plastic flessen werden gevonden. In Nederland worden en werden die zelden in het zwerfafval gevonden omdat hierop al heel lang statiegeld zit.
Voor een echt goede vergelijking met Nederland is natuurlijk meer onderzoek nodig, belangrijkste verschil voor dit onderzoek is uiteindelijk dat er in Nederland inmiddels veel minder drankverpakkingen op straat liggen en dat er in dit onderzoek in België veel meer werden gevonden. Alle goede bedoelingen, campagnes, opruimacties en sensibilisering ten spijt gebeurt in België wat in Nederland ook gebeurde voordat er statiegeld werd ingevoerd: de hoeveelheid drankverpakkingen in het zwerfafval neemt alleen maar toe.
Prullenbakken
In de media in Nederland wordt veel geschreven over de problemen met de prullenbakken die worden leeggehaald voor het statiegeld. Dit is een fenomeen dat zich voornamelijk afspeelt in bepaalde drukke delen van de grote steden en in de rest van het land gebeurt dit niet of nauwelijks. Daar zijn de prullenbakken juist veel leger en is er ook een afname te zien van de totale hoeveelheid zwerfafval.
Voor de invoering van statiegeld op blikjes waren er overal in Nederland veel overvolle prullenbakken, die ook weer voor extra zwerfafval zorgden. Een groot deel van de inhoud van deze prullenbakken bestond uit blikjes en plastic flesjes. In de prullenbakkenonderzoeken van Zwerfinator is de hoeveelheid blikjes en plastic flesjes in de prullenbakken inmiddels ook met 80% afgenomen.
In het onderzoek in België in 2024 zag Zwerfinator veel overvolle prullenbakken die op hun beurt ook weer voor zwerfafval zorgen. Ook in België kunnen de gemeentediensten de grote hoeveelheid afval en zwerfafval niet meer goed en tijdig verwerken.
In de campagne “Operation Overload” in 2022 brachten de Plastic Avengers het probleem van de overvolle prullenbakken in beeld en schreven op basis daarvan een adviesrapport met aanbevelingen. De tweede kamer gaf de staatssecretaris opdracht om met deze adviezen aan de slag te gaan. Op 20 September wordt tijdens de Plastic Avengers Conferentie verder ingegaan op hoe dit verder kan worden aangepakt met betere en slimmer ontworpen verpakkingen.
Tot slot
Dit onderzoek gaat over zwerfafval en niet over de inzameling van afval. In België wordt plastic afval op een andere manier ingezameld dan in Nederland en dat schijnt zeer goed te werken. Mensen zetten blauwe zakken met plastic afval voor de deur en de gemeente haalt die op. Dit systeem doet echter op geen enkele wijze iets tegen zwerfafval. Zwerfafval wordt voornamelijk veroorzaakt door onderweg-consumptie, het is afval dat niet thuis in een aparte prullenbak of zak wordt gedaan, maar in de openbare prullenbak of op straat belandt. En blauwe zakken voorkomen geen zwerfafval en ze ruimen ook niet op. Statiegeld doet dat wel.
Onderzochte trajecten
Waarom statiegeld in het Vlaamse regeerakkoord moet komen
Terwijl we nog wachten op de Vlaamse regeringsvorming en het regeerakkoord, somt de Statiegeldalliantie op waarom statiegeld in het Vlaamse regeerakkoord moet komen. Het is tijd om een deel van het zwerfvuil écht effectief aan te gaan pakken, het is tijd om een onderwerp dat al zo lang op tafel ligt eens écht aan te gaan snijden. Kortom: het is tijd voor statiegeld!
Wat spoort Vlaanderen aan om statiegeld in te voeren?
Zuhal Demir (N-VA) gaf eerder al het startschot voor een statiegeldsysteem in 2025
Zuhal Demir zei eerder bij de Tafel van Vier: “Statiegeld is inderdaad onvermijdelijk. Decennia van sensibilisering, sancties en beloningsprojecten hebben immers niet het gewenste resultaat van een proper Vlaanderen geleverd. Actie is nodig. Met statiegeld kan Vlaanderen net als de noordelijke Europese landen het aantal blikjes en flesjes in de natuur sterk terugdringen”.
Het wordt tijd dat deze uitspraak zwart op wit komt te staan door statiegeld in het regeerakkoord toe te voegen.
De andere coalitiepartijen willen statiegeld
Zo stelt Vooruit in haar partijprogramma: “We gaan de strijd aan met zwerfvuil. We voeren een eenvoudig statiegeldsysteem voor blikjes, plastic flessen en herbruikbare bekers in. Zo zorgen we niet alleen voor hoogwaardige recyclage, maar gaan we ook zwerfvuil tegen.” CD&V wilt ook statiegeld: “Om drankverpakkingsafval als grondstof te hergebruiken en zwerfvuil te voorkomen voeren we onverwijld het klassiek statiegeldsysteem in.”
Het politieke besluit is genomen
Dit gaat om meer dan losse woorden. Het is een politieke beslissing. Dat staat in het nieuwe Lokaal Materialenplan 2023-2030 van de OVAM. De beslissing is genomen na de slechte resultaten van de zwerfvuilmonitoring, waaruit bleek dat de industrie er niet in slaagde om tussen 2015 en 2022 met 20% te dalen.
Iedereen zegt “ja” tegen het statiegeld
Dit is wat Europa en het maatschappelijk middenveld laten zien:
Statiegeld is vanuit Europa onvermijdelijk: De Europese Unie verplicht EU-lidstaten om statiegeld op plastic flessen en blikjes in te voeren als ze in 2029 niet 90% van deze verpakkingen gescheiden inzamelen. Statiegeldsysteem is het enige systeem dat ervoor zorgt dat landen succesvol dit doel behalen.
Consumenten willen ook statiegeld: 2 op de 3 Belgische consumenten zijn voorstander van statiegeld: Dat blijkt uit een onderzoek van Testaankoop. Ze geven de voorkeur aan een klassiek statiegeldsysteem waarbij de blikjes en flesjes moeten worden teruggebracht naar de winkel. Uit een grootschalig onderzoek van 6000 respondenten bleek het ook dat 9 op de 10 Limburgers voorstander is van de invoering van een statiegeldsysteem.
Meer dan 1300 partners zeggen ja tegen een effectief statiegeldsysteem: De Statiegeldalliantie telt meer dan 1300 partners die zich samen inzetten voor een effectief statiegeldsysteem. Tweederde van de Vlaamse gemeenten is lid van de Statiegeldalliantie, en zegt daarmee ja tegen een effectief statiegeldsysteem dat zwerfvuil écht aanpakt. 205 Belgische gemeenten vroegen ook al eerder om de invoering van een statiegeldsysteem.
Wat zijn de voordelen van een statiegeldsysteem?
Statiegeld pakt zwerfvuil effectief aan
Meerdere studies en zwerfvuilrapers laten het effect van statiegeld zien. Zo bleek dat statiegeld het zwerfvuil tot zo’n 33% kan inperken*. Ook is in andere landen te zien dat statiegeld helpt om zwerfvuil te verminderen. Zo werden er in Nederland 116 miljoen minder blikjes op straat gevonden door de invoering van statiegeld op blik.
Maar Nederland is niet het enige voorbeeld: Letland, Slowakije en Denemarken laten allemaal een vergelijkbare afname zien van statiegeldverpakkingen in het zwerfafval na de invoering van statiegeld.
Het statiegeld voor betere recyclage
Dankzij statiegeld kun je bijna alle plastic en aluminium in de drankverpakkingen opnieuw in omloop brengen. Duitsland recycleert 98%. België kan zonder statiegeld maar zo’n 65% van de plastic flesjes en blikjes redden, al de rest wordt verbrand. Geen wonder dat meer dan 80% van de bevolking voorstander is van statiegeld.
Statiegeld als springplank voor hergebruik
Statiegeld is een noodzakelijke stap naar meer herbruikbare oplossingen. Verpakkingen met een waarde worden teruggebracht. In plaats van ze te vernietigen, kunnen we ze ook opnieuw vullen. Dat doen we nu al met bierflesjes. In ons streven naar een volledig circulaire economie, hebben we statiegeld nodig
Voor de Statiegeldalliantie is het overduidelijk: voer een statiegeldsysteem in in België om zwerfvuil écht in te perken. Statiegeld moet daarom deel uitmaken van het regeerakkoord.
De Waalse regering wil "zwerfvuil uitroeien" zonder concrete oplossingen voor te stellen
Zwerfvuil blijft een groot probleem in België en concrete actie is essentieel. Nu de nieuwe regering van Azur belooft om "zwerfvuil uit te roeien", roept de Statiegeldalliantie op om zonder verder uitstel statiegeld in te voeren.
Het probleem van plastic flesjes en blikjes haalt al meer dan 10 jaar de krantenkoppen. Koeien zijn gestorven door het inslikken van stukjes blik,en straten, velden en waterwegen zijn vervuild. Elke regering belooft op haar beurt de situatie te verbeteren zonder concrete, structurele resultaten te boeken. In haar nieuwe regeerakkoord wil de nieuwe regering van de Azur "zwerfvuil uitroeien" en het principe "de vervuiler betaalt" toepassen.
Dit is precies wat de richtlijn, die in de meeste Europese landen is getest en goedgekeurd, doet. Toch wordt deze oplossing niet genoemd in de nieuwe overeenkomst. We verwachten van de nieuwe regering dat ze echt radicaal optreedt tegen zwerfafval en dit effectieve systeem invoert. De statiegeldtrein is al in beweging en de twee partijen mogen hem niet afremmen.
Les Engagés, onvoorwaardelijke fans van het statiegeldsysteem
Als er één partij is die voorstander is van statiegeld, dan zijn het de Engagés wel. In 2014 was het Carlo Di Antonio (Les Engagés, voorheen CdH) die statiegeld op blikjes wilde invoeren. Helaas is hij daar niet in geslaagd, want aan het einde van zijn termijn als minister van Milieu was er nog steeds geen statiegeld.
Tijdens de vorige zittingsperiode toonde Les Engagés zich als oppositiepartij het meest enthousiast, met een voorstel voor een decreet in juni 2020 en zelfs een petitie voor fysiek statiegeld, die nog tot eind 2024 kan worden ondertekend. Meer dan eens nam de partij aanstoot aan het gebrek aan vooruitgang in deze kwestie door te zeggen dat de Waalse regering "tijd rekt" (september 2022) of "stilstaat" (juli 2023). In haar programma voor de regionale verkiezingen beloofde Les Engagés ook om een fysiek statiegeld in te voeren.
Onze Alliantie roept Les Engagés, nu in de regering, op om dezelfde waarden en ambities in de strijd tegen zwerfafval te blijven verdedigen die ze in de oppositie verdedigden. Dit zou des te eenvoudiger moeten zijn omdat een Engagé, Yves Coppieters, de nieuwe minister van Leefmilieu is en dus verantwoordelijk is voor de zwerfvuilproblematiek. Hij moet de regering overtuigen om verder te gaan. Het is tijd dat de daad bij het woord wordt gevoegd.
MR wil ook vooruit
Hoewel terughoudender op het gebied van statiegeld, heeft de MR ook in de vorige regering vooruitgang geboekt op dit punt. Het deed toezeggingen door op te roepen om het project op interregionaal niveau vooruit te helpen. Maar liefst 60% van de steden en gemeenten in de MR zijn lid van de Statiegeldalliantie en pleiten voor de invoering van statiegeld. De Union des Villes et des Communes, voorgezeten door Maxime Daye (MR), is ook voorstander van het statiegeld. Als partij die 'L'avenir s éclairement' wil, verwachten we van haar dat ze zich inzet voor een betere openbare netheid in Wallonië en dat ze werk blijft maken van statiegeld.
Genoeg getreuzeld, de tijd voor statiegeld is gekomen
Gezien de wens van beide partijen om zwerfvuil effectief te bestrijden, is het op zijn minst verrassend dat statiegeld niet wordt genoemd in het regeerakkoord. Statiegeld is de enige bewezen structurele oplossing om te voorkomen dat plastic blikjes en flesjes in het zwerfafval terechtkomen. Wallonië moet op dit vlak vooruitgang blijven boeken op interregionaal niveau, zoals gepland op het einde van de vorige legislatuur. De besprekingen binnen de Interregionale Verpakkingscommissie worden voortgezet. Het is de bedoeling om tegen het einde van het jaar over een werkplan te beschikken. Bovendien is de herziening van de Afval- en Verpakkingsregeling (PPWR) duidelijk: het statiegeld op plastic blikjes en flesjes moet uiterlijk in 2029 worden ingevoerd. De overheid heeft dus geen keus. Weigeren om verder te gaan op dit gebied zou een bewuste keuze zijn om een trein die al rijdt te stoppen. Het zou het breken van talloze beloften zijn om de openbare netheid te verbeteren.
De leden van onze Alliantie - steden en gemeenten, milieuverenigingen, landbouwfederaties en meer dan 2/3 van de Belgische burgers - staan op scherp. We hebben genoeg van loze beloftes. We hebben genoeg van aankondigingen tijdens oppositieperiodes en verkiezingscampagnes. We treuzelen al jaren zonder iets concreets te bereiken.
Onze Alliantie is en blijft gemobiliseerd, totdat blikjes en flesjes eindelijk worden ingeleverd!
Perscontact: Chloé Schwizgebel, woordvoerder van de Statiegeldalliantie,
pers@statiegeldalliantie.org
+31 6 43288231
Régine Florent, burger, florentregine@gmail.com
18 organisaties sturen brief voor een effectief statiegeldsysteem naar drie regionale milieuministers van België
Vandaag hebben achttien verschillende organisaties een brief naar de drie gewestelijke milieuministers gestuurd, met de dringende oproep voor een effectief statiegeldsysteem overal in België. Onder de ondertekenaars zijn verschillende organisaties die zich eerder al hebben aangesloten bij de Statiegeldalliantie.
Het zwerfvuil probleem
In de brief vragen de organisaties de milieuministers om maatregelen te nemen om de doelstelling van zwerfafval vermindering te halen, zoals beloofd. Eerder zijn er pogingen gedaan om deze te halen, bijvoorbeeld met proefprojecten in Wallonië en Brussel, en de proefprojecten in Vlaanderen rond het ‘digitale’ statiegeld. Deze projecten bleken echter niet effectief te zijn om het zwerfvuil probleem op te lossen. Ook organiseren Mooimakers en Be Wapp jaarlijks regionale schoonmaakacties, maar ook deze verbeteren de situatie niet.
De oplossing om flesjes en blikjes uit het zwerfvuil te houden
De bewezen oplossing om van blikjes en flesjes geen zwerfafval te maken, volgens de ondertekenaars? Statiegeld! Zo zijn Letland, Litouwen en Slowakije enkele voorbeelden van de Europese landen waar de invoering van het statiegeld met inzameling op het verkooppunt werkt. In deze landen komen namelijk bijna geen plastic flesjes en blikjes meer in het zwerfvuil terecht. Daarom roepen de achttien organisaties op om niet het wiel uit te gaan vinden, maar het voorbeeld van andere Europese landen op te volgen en zo snel mogelijk een effectief, klassiek statiegeldsysteem in te voeren.
Geen woorden, maar daden
Ministers spraken zich al eerder uit over een statiegeldsysteem, zo zei Vlaams minister Zuhal Demir dat statiegeld onvermijdelijk is. Anderzijds verklaarde haar Waalse collega Céline Tellier onlangs dat we nog maar enkele meters van de eindstreep verwijderd zijn. Daarnaast sprak de Brusselse minister van Leefmilieu zich onlangs uit over het klassieke statiegeld. Volgens de ondertekenaars van de brief zijn dit veel woorden, maar weinig daden. Daarom dringen zij er nogmaals op aan om zo snel mogelijk een effectief statiegeldsysteem in te voeren in België.
De Statiegeldalliantie zet zich al jaren in voor een statiegeldsysteem dat effectief zwerfvuil aanpakt en deelt daarom ook graag deze boodschap. Klik hieronder op de button om de brief te lezen en help mee de boodschap te verspreiden via social media.
Algemeen Boerensyndicaat ATD Vierde Wereld Boerenbond Bond Beter Leefmilieu Canal It Up Canopea Collectif de la Consigne Bruxelloise Fair Resource Foundation Fédération Wallonne des Agriculteurs Ferm FUGEA Greenpeace Gents Milieufront Landelijke Gilden Natuurpunt Proper Strandlopers Réseau Wallon de Lutte contre la Pauvreté Testaankoop
Dien een motie in voor een effectief statiegeldsysteem in België!
Het is nog steeds niet duidelijk welk statiegeldsysteem er zal worden ingevoerd in België. Momenteel wordt er gekeken naar verschillende systemen, die zijn onderzocht in verschillende studies en proefprojecten.
In voorstellen voor een digitaal of hybride statiegeldsysteem zullen grote verantwoordelijkheden rondom statiegeld worden doorgeschoven naar gemeenten. Bij een hybride of digitaal systeem zouden er namelijk extra “blauwe” vuilnisbakken voor PMD-verpakkingen (inclusief statiegeldverpakkingen) moeten worden geplaatst op het openbaar domein. De Statiegeldalliantie is sterk tegen deze voorstellen.
In de voorstellen zijn de gemeenten verantwoordelijk voor het verkrijgen van de vergunning van de vuilnisbakken; het aankopen en plaatsen van de vuilnisbakken; het organiseren van het ophalen en legen van deze vuilnisbakken; en het opruimen van het eventuele zwerfvuil rondom deze vuilnisbakken. Daarnaast zullen gemeenten zogenaamde ‘thuis scanners’, die het digitale systeem vereist, moeten gaan uitdelen aan hun burgers voor alle huishoudens die geen smartphone hebben of er geen willen gebruiken. Ook zullen de gemeenten verantwoordelijk zijn voor het beheren van de administratie rondom deze thuis scanners. Een hoop extra verantwoordelijkheden dus, die zullen worden doorgeschoven naar de gemeenten.
Vlaamse (VVSG) en Waalse (UVCW) federaties van gemeenten spraken zich al eerder uit om deze last niet te willen dragen. ‘Een van de voornaamste zorgen van de lokale besturen is het voorstel om de terugname van statiegeld via het openbaar domein te laten verlopen. In het onderzoek van de industrie, is het onvermijdelijk dat er uiteindelijk verborgen kosten bij de lokale besturen terecht komen,’ aldus Wim Dries, de voorzitter van de VVSG. Om dit nogmaals te benadrukken, deed de Statiegeldalliantie een oproep naar steden en gemeenten om een motie te tekenen om "nee" te zeggen tegen deze extra verantwoordelijkheid. Door een motie aan te nemen in hun gemeenteraad kan elke lokale overheid opnieuw alle extra verantwoordelijkheid afwijzen die een digitaal of hybride statiegeldsysteem met zich mee zou brengen. De verantwoordelijkheid en kosten van een statiegeldsysteem zouden namelijk bij de producenten van de drankverpakkingen moeten liggen, en niet bij de gemeenten.
In Nederland heeft de NVG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) ook met succes het idee verworpen dat Nederlandse gemeenten verantwoordelijkheid zouden nemen voor het beheer van het statiegeldsysteem.
Dien ook nog een motie in! In Vlaanderen en Wallonië hebben al tal van gemeenten zo’n motie getekend, kijk maar naar het voorbeeld van Ranst. Dien ook een motie in bij de gemeenteraad of het college van schepenen en laat de gemeente zich uitspreken tegen bijkomende verantwoordelijkheden voor lokale overheden met het toekomstige Belgische statiegeldsysteem. Op deze manier laten we de drie regionale ministers leefmilieu weten dat jullie voor een statiegeldsysteem kiezen dat lasten niet doorvertaalt naar het openbaar domein, en dus de burger en haar lokale overheid.
Hieronder is een voorbeeld van een motie te vinden. Heeft de gemeente de motie getekend? Stuur ons een e-mail met het uittreksel van de motie, dan versterken wij de boodschap! Vergeet niet om het naar je regering te sturen en te delen op je sociale netwerken.
De gemeente Ranst pleit voor een klassiek statiegeldsysteem: “Verantwoordelijkheid niet bij gemeenten leggen”
De gemeente Ranst, met burgemeester Johan de Ryck (N-VA), wil dat er spoedig een statiegeldsysteem komt om plastic verpakkingen en blikjes in te leveren. Dat laat Luc Redig, schepen voor Milieu & Groen in Ranst, weten aan het Gazet van Antwerpen. Daarnaast heeft de gemeente een motie getekend tegen extra vuilnisbakken op het openbaar domein, die zouden moeten worden neergezet indien er een hybride of digitaal systeem komt voor statiegeld.
Het doel van de invoering van statiegeld is duidelijk - het verminderen van zwerfvuil. Een probleem waarmee de inwoners van Vlaanderen en zo ook Ranst zich maar al te vaak geconfronteerd zien. In Vlaanderen behoort zwerfvuil tot de top irritaties van de bevolking, zo blijkt uit de Gemeente-Stadsmonitor van het Agentschap Binnenlands Bestuur.
De vervuiler betaalt, niet de gemeente
Een van de opvallende kenmerken van het pleidooi van Ranst is de nadruk op het principe 'de vervuiler betaalt'. De gemeente is resoluut tegen het doorschuiven van verantwoordelijkheid en kosten naar lokale overheden, zoals wel wordt voorgesteld in de systemen van de pilootprojecten van Fost Plus en de Waalse studie van RDC Environnement. . In plaats daarvan pleiten ze voor een systeem waarbij iedereen zijn lege verpakkingen eenvoudig terug naar de winkel kan brengen. Het idee is om de verantwoordelijkheid en kosten niet bij de gemeenten en burgers te leggen, maar eerder bij de producenten.
Luc Redig benadrukt het belang van een systeem dat al bekend is bij de Vlamingen. Hij stelt voor om te beginnen met het uitbreiden van het statiegeldsysteem dat voor glazen flessen via supermarkten, door hieraan plastic flessen en blikjes toe te voegen. Zo wordt een systeem dat de consumenten al kennen en ondersteunen uitgebreid. Dit zou niet alleen de hoeveelheid zwerfvuil verminderen, maar ook een bewustwording creëren bij consumenten over hun rol in het afvalbeheer.
Door het uitspreken voor een klassiek statiegeldsysteem, hoopt gemeente Ranst spoedig op het invoeren van dit systeem. Met het tekenen van de motie en zich uit te spreken naar de pers, geven zij een voorbeeld wat andere gemeenten en beleidsmakers hopelijk kunnen volgen, en hiermee een oplossing te vinden voor een meer proper Vlaanderen.
Kiest België voor klassiek of digitaal statiegeld op blik en petflesjes?
België wil in 2025 een statiegeldsysteem invoeren op plastic flessen en blikjes, om zo de hoeveelheid zwerfvuil te verminderen. Twee op de drie consumenten zien zo'n systeem zitten, zolang het gaat om klassiek statiegeld toch. Van digitaal statiegeld zijn maar weinig mensen fan, zo blijkt uit onze enquête.
Tegen 2025 wil ons land statiegeld invoeren voor plastic flessen en blikjes. Dat zou betekenen dat je boven op de prijs van een drankblikje of petfles een kleine som extra betaalt, die je terugkrijgt op het ogenblik dat je de lege verpakking inlevert.
Een goed idee om zwerfvuil tegen te gaan, maar eerst moeten de verschillende gewesten het eens geraken over welk systeem ze willen implementeren: klassiek statiegeld met fysieke inzamelpunten, of een digitaal systeem met codes zoals de QR-codes op verpakkingen en vuilnisbakken. Wij verkiezen het klassieke systeem, en ook uit onze enquête blijkt dat er bij de consument een groter draagvlak is voor het klassieke systeem zoals we dat al kennen voor glazen bierflesjes.
Twee op de drie Belgen zijn voorstander van statiegeld
Als lid van de Statiegeldalliantie pleit Testaankoop al jaren voor statiegeld op petflessen en blikjes, en ook de consument is vragende partij. Twee op de drie consumenten zijn voorstander van zo'n systeem, zo blijkt uit eerdere enquêtes en opnieuw uit onze recente bevraging bij ongeveer 1 250 mensen. Eén op de vier is (veeleer) tegen.
Bijna negen op de tien mensen zijn bereid om lege verpakkingen bij te houden en in te ruilen in een inzamelpunt, al zakt de bereidwilligheid significant in functie van de afstand. € 0,10 lijkt alvast het ideale bedrag om de inspanning de moeite waard te maken.
Maar niet digitaal
Het maatschappelijk draagvlak krimpt echter aanzienlijk wanneer zou worden gekozen voor een digitaal systeem. Minder dan de helft van de respondenten is bereid een applicatie te downloaden op hun smartphone waarmee ze het statiegeld kunnen vereffenen. Dat aandeel daalt verder naar één op de vijf als de app geolocalisatie en bankgegevens zou vereisen.
Vooral oudere mensen zijn weinig enthousiast. Privacy en digitale geletterdheid (of het gebrek eraan) blijken significante struikelblokken. Thuisscanners zouden hier een oplossing kunnen bieden. Hoe dat concreet in zijn werk zal gaan, is nog niet duidelijk.
Voor- en nadelen van digitaal statiegeld
Vooral Vlaanderen lijkt op dit moment gewonnen voor een digitaal systeem waarbij elk flesje en elk blikje een eigencode krijgt. Die zou dan gescand moeten worden op de smartphone of thuisscanner, samen met de vuilnisbak, PMD-zak of automaat waar je het afval deponeert, waarna het statiegeld automatisch in je account verschijnt.
Pluspunten
Je hoeft het afval niet thuis te verzamelen
Systeem van blauwe PMD-zakken kan blijven bestaan
Minpunten
Vuilnisbakken en PMD-zakken moeten worden aangepast met codes
Openbare vuilnisbakken moeten opgesplitst worden tussen restafval, en blikjes en PET-flessen
Geen controle
Mogelijkheid tot fraude
Niet iedereen heeft een smartphone/is voldoende digitaal onderlegd
Vragen rond privacy (delen van bankgegevens en locatie)
Testaankoop wil klassiek statiegeld voor blikjes en petflessen
Testaankoop gelooft dat statiegeld op blikjes en flesjes de beste manier is om de hoeveelheid zwerfvuil in de natuur te beperken. Alleen stellen we ons nog heel wat vragen over het digitale systeem. Het is duidelijk dat nog lang niet alle potentiële problemen zijn uitgeklaard.
Nochtans is het de bedoeling om eind 2023 te beslissen of België kiest voor het digitaal statiegeldsysteem of het klassieke, zodat het in 2025 effectief ingevoerd kan worden.
Klassiek systeem is toegankelijk voor iedereen
Wij zouden liever een klassiek systeem zien, dat iedereen al kent van de bierflesjes, voor iedereen toegankelijk is en zo min mogelijk ruimte laat voor fraude en privacy-inbreuken. Ook andere Europese landen volgen momenteel deze traditionele route.
Genk eerste stad die het statiegeld van 2025 probeert
20 oktober stond de Statiegeldalliantie in Genk. Voor Shopping 1 toonden we burgers hoe een effectief statiegeldsysteem er uit kan zien in 2025. Met onze statiegeldmobiel toonden we hoe simpel het is om je statiegeld terug te krijgen. Het is een systeem dat nu al succesvol is in heel wat Europese landen, waaronder Duitsland, Letland en Zweden. Dat is ook precies het systeem dat we in België hebben voor veel glazen bierflesjes.
Burgemeester van de stad Genk, Wim Dries, gaf het startschot door als eerste een flesje in de machine te deponeren. Genk is - samen met meer dan 200 andere Vlaamse steden en gemeenten - lid van de alliantie en benadrukte het belang van een systeem dat toegankelijk is voor iedereen, dat helpt tegen zwerfvuil en de lasten niet doorschuift naar de lokale besturen.
Er werd een duidelijk signaal gegeven dat de terugname moet gebeuren in de winkel zelf. Dit sluit aan bij de transitie naar een echte circulaire economie waarbij winkels verpakkingen terugnemen en ook gemakkelijker de stap kunnen nemen naar herbruikbare alternatieven.
Burgers konden in Genk hun flesjes droppen, het systeem testen en maakten tegelijkertijd kans op een leuke prijs.
Wil je ook graag de Statiegeldalliantie met haar mobiel op bezoek?